جملهی فعلیه: به جمله ای می گویند که با فعل شروع شود

 

توجه فعلی که در اول جمله ی فعلیه می آید بصورت مفرد غایب است

 

چه مضارع ویا ماضی  فرقی نمیکند   

 

 جمله ی فعلیه دارای 2 رکن اساسی است

 

:فعل وفاعل که این دو رکن در موارد زیر با هم مطابقت میکنند

 

1)فعل و فاعل از نظر جنس(مذکر ومونث یعنی فعل مذکر با فاعل مذکر میاید ومونقث با مونث

 

    2)وازنظر عدد باهم مطابقت نمی کنند یعنی با فاعل جمع ویا مثنی فعل مفرد  میاید چون گفته شد

 

که فعل در جمله ی فعلیه بصورت مفرد در ابتدای جمله بکار میرود

 

اعراب فاعل مرفوع است (__ٌ___ُ)

 

حالات فاعل

 

1)

 اگر فاعل با(ال)همراه باشد اعراب آن ___ُ   است    خرج  الطالبُ من المدرسة .  یدخل العلماءُ بالبیتِ

اگر فاعل اسم مونث باشد  مانند زهرا زینب      وصلت مریمُ الی المدرسة      نظرت زهراءُ    بالسماء

 

3)واگر فاعل اسم مذکر مانند علی  جابر  محمد باشداعراب _____ٌ   میگیرد  شعر محمدٌ الالم ..  یرکب ناصرٌبالباص

 

4)هر گاه فاعل به اسم دیگری اضافه حرکت حرف آخر آن (__ُ)میباشد

 

 جاءَ  اَمرُ ربّک

 

تبدیل جمله ی اسمیه به فعلیه یا بالعکس

  

اگر جملهی اسمیه ی داشته باشیم که خبر آن  فعلیه باشد میتوان آن را بصورت جمله ی فعلیه نوشت مانند :

  

العلماءُ   دخلوا بالمسجد   فعلیه            دخل  العلماءُ  بالمسجد 

  

همانگونه که مشاهده کردید با تبدیل کردن فعل بصورت مفرد در اول

 

جمله میاوریم  ومبتدا را در جای فاعل میگذاریم (کلمه ی العلما)  یا مانند  الطّلاب ُ  وصلوا بالمکتبة

  

جمله ی فعلیه آن میشود     وصل الطلاب ُ بالمکتبة   حال اگر جمله ی فعلیه داشته وبه اسمیه تبدیل کنیم

 

جای فعل وفاعل عوض میشود ونقش مبتدا وخبر پیدا میکند   رجع  الرجل من السوقِ      الرجلُ رجع من السوقُ 

 

نظرَ  الرجالُ  بالاطفالُ  که اسمیه آن می شود

 

الرجالُ  نظروا  بالاطفال 

که مشاهده کردید  که در این حالت فعل با فاعلش مطابقت دارد

به نکات زیر توجه کنید :  فاعل بر دو قسم است

اسم ظاهر  که بعد از فعل غایب میآید  که در موارد فوق قواعد آن ذکر شد

 

ضمیر   که خود بر دو قسم است   الف)ضمیر بارز  که در داخل فعل است مانند فعل های ماضی ومضارع که

علامت صیغه  فاعل آن میباشد  مثلاً  ذهبوا  حرف واو  فاعل آن است

ذهبتم  نشانه ی تم فاعل آن است

 

یا در فعل مضارع مانند تذهبان که (الف) فاعل آست

 

یا تذهبین که حرف (ی)فاعل آناست  در بعضی از فعل ها نیز ضمیر آن پنهان است مانند   ذَهَبَ وذ َ هَبت^ 

 

 ودر مضارع مانند یذهب(هو) وتذهب(هی) وتذهب(انت)  اذهب (انا) نذهب(نحن)  

 

ودر فعل امر اِذهب  (انت) که ضمیرآن پنهان است قواعد کامل در دوره ای دبیرستان